آیا پاکستان و ترکیه تسلیم فشار اسکات بسنت می‌شوند؟

همسایگان ایران در دو راهی تهران و واشنگتن؛ آزمون تازه دیپلماسی اقتصادی آمریکا
دولت آمریکا در چارچوب سیاست جدید خود موسوم به «Operation Economic Outcast» تلاش می‌کند علاوه بر محدود کردن اقتصاد ایران، مسیرهای مالی و تجاری کشورهای ثالث را نیز که با تهران همکاری می‌کنند، تحت فشار قرار دهد.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، این سیاست را با هدف قطع شریان‌های مالی ایران دنبال می‌کند. دامنه این فشارها تنها به بانک‌ها و شرکت‌های ایرانی محدود نیست و مؤسسات مالی خارجی، شبکه‌های حمل‌ونقل، تجارت نفت و واسطه‌های مالی را نیز در بر می‌گیرد.

در واقع، واشنگتن می‌خواهد شرکای اقتصادی ایران را میان دو انتخاب قرار دهد: حفظ همکاری با تهران یا حفظ دسترسی به نظام مالی آمریکا.

پاکستان؛ دیپلماسی میان دو سوی فشار

پاکستان یکی از حساس‌ترین بازیگران این معادله است. این کشور از یک طرف به روابط اقتصادی و امنیتی خود با آمریکا نیاز دارد و از طرف دیگر، همسایگی با ایران، ملاحظات مرزی و ضرورت حفظ ثبات منطقه‌ای، امکان فاصله گرفتن کامل از تهران را محدود می‌کند.

موضع‌گیری‌های رسمی اسلام‌آباد نیز نشان‌دهنده همین احتیاط است.

در مرداد ۱۴۰۵، مقام‌های پاکستانی بر رعایت حقوق بین‌الملل و توافق‌های دوجانبه با ایران تأکید کردند. اما در دوم اکتبر ۲۰۲۶، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان اعلام کرد که این کشور به رژیم‌های تحریمی قابل اعمال براساس قوانین بین‌المللی و داخلی پایبند خواهد بود.

این تغییر ادبیات دیپلماتیک اهمیت دارد؛ هرچند پاکستان تصمیم رسمی برای توقف کامل تجارت با ایران اعلام نکرده است.

نقش میانجی‌گرانه اسلام‌آباد در ارتباط تهران و واشنگتن نیز به این کشور انگیزه می‌دهد که کانال‌های ارتباطی خود با هر دو طرف را حفظ کند.

ترکیه؛ عقب‌نشینی در نظام بانکی، احتیاط در تجارت و انرژی

ترکیه با شرایط پیچیده‌تری روبه‌رو است. آنکارا به روابط اقتصادی و امنیتی با غرب وابستگی دارد، اما روابط تجاری و انرژی با ایران نیز برایش اهمیت دارد.

در چهارم سپتامبر ۲۰۲۶، وزارت خزانه‌داری آمریکا بانک ترکیه‌ای Golden Global و دو شرکت وابسته به آن را تحریم کرد. آمریکا این بانک را به تسهیل مبادلات مالی مرتبط با ایران متهم کرد؛ اتهاماتی که این بانک رد کرده است.

همچنین در سپتامبر، مجوز فعالیت بانک ملت در ترکیه لغو شد.

در چهارم نوامبر نیز واشنگتن تحریم‌های تازه‌ای علیه اشخاص و شرکت‌های مستقر در ترکیه و هند اعمال کرد.

این اقدامات نشان می‌دهد فشار آمریکا از مرحله هشدارهای دیپلماتیک فراتر رفته و به شبکه بانکی و شرکت‌های فعال در منطقه رسیده است.

با این حال، ترکیه برای جایگزینی گاز وارداتی از ایران و بازتعریف کامل روابط تجاری خود به زمان و منابع جایگزین نیاز دارد.

آیا آمریکا می‌تواند تجارت منطقه‌ای ایران را متوقف کند؟

پاسخ به این پرسش به چند عامل بستگی دارد:

نخست، میزان وابستگی بانک‌ها و شرکت‌های منطقه به نظام مالی آمریکا و دلار.

دوم، توان ایران برای توسعه روش‌های قانونی و شفاف تسویه تجاری با شرکای منطقه‌ای.

سوم، اراده سیاسی کشورهای همسایه برای حفظ روابط اقتصادی مستقل از اختلافات تهران و واشنگتن.

چهارم، امکان ایجاد مسیرهای جایگزین برای صادرات، واردات، حمل‌ونقل و تأمین مالی.

نکته مهم این است که تحریم‌های ثانویه آمریکا می‌توانند برای شرکت‌ها و مؤسسات مالی خارجی هزینه ایجاد کنند، حتی اگر دولت متبوع آنها با سیاست تحریمی واشنگتن موافق نباشد.

نتیجه‌گیری؛ آزمون تازه دیپلماسی اقتصادی ایران

پاکستان و ترکیه در برابر فشار اسکات بسنت با یک انتخاب ساده روبه‌رو نیستند. هر دو کشور باید میان منافع اقتصادی، روابط راهبردی با آمریکا و ضرورت حفظ مناسبات منطقه‌ای تعادل برقرار کنند.

شواهد موجود نشان می‌دهد پاکستان در مواضع رسمی خود محتاط‌تر شده و ترکیه نیز در حوزه بانکی اقداماتی انجام داده است؛ اما این تحولات به معنای قطع کامل روابط اقتصادی با ایران نیست.

برای ایران، پیام اصلی این تحولات روشن است: اتکای صرف به روابط سیاسی با همسایگان برای حفظ تجارت خارجی کافی نیست.

تقویت زیرساخت‌های بانکی، تنوع‌بخشی به شرکای تجاری، توسعه صادرات غیرنفتی، افزایش شفافیت مبادلات و ایجاد سازوکارهای پایدار تسویه منطقه‌ای باید در مرکز دیپلماسی اقتصادی کشور قرار گیرد.

در نهایت، مسئله فقط این نیست که پاکستان و ترکیه تا چه اندازه در برابر فشار آمریکا مقاومت می‌کنند؛ پرسش مهم‌تر این است که اقتصاد ایران تا چه اندازه برای مواجهه با محدودیت‌های تازه و تغییر رفتار شرکای تجاری خود آمادگی دارد.

منابع و مستندات
1. روزنامه Dawn – تغییر موضع پاکستان در برابر تحریم‌های آمریکا، ۲ اکتبر ۲۰۲۶⁠.
2. وزارت خزانه‌داری آمریکا – تشریح عملیات Economic Outcast، ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶⁠.
3. رویترز – تحریم بانک ترکیه‌ای در ارتباط با ایران، ۴ سپتامبر ۲۰۲۶⁠.
4. مؤسسه واشنگتن – بررسی همراهی ترکیه با سیاست تحریمی آمریکا، ۶ اکتبر ۲۰۲۶⁠.
5. رویترز – تحریم شرکت‌ها و اشخاص ترکیه‌ای و هندی، ۴ نوامبر ۲۰۲۶⁠.