چرا ترامپ جی‌دی ونس را از مذاکرات ایران کنار گذاشت؟

تغییر مأموریت معاون رئیس‌جمهور آمریکا؛ نشانه‌ای از پایان دیپلماسی یا بازگشت به سیاست فشار حداکثری؟

تصمیم دونالد ترامپ برای دور کردن جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، از پرونده مذاکرات ایران، صرفاً یک جابه‌جایی اداری در ساختار دولت واشنگتن نیست؛ این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که جنگ ایران و آمریکا، فشارهای اقتصادی و اختلاف‌نظرهای داخلی در کاخ سفید، مسیر سیاست خارجی آمریکا را با ابهام‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است.

ترامپ روز پنجشنبه ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد از ونس خواسته است تمام توجه خود را بر موضوع ادعایی فساد و جرائم در شهرها و ایالت‌های تحت مدیریت دموکرات‌ها متمرکز کند. رئیس‌جمهور آمریکا در همان پیام تأکید کرد که واشنگتن دیگر به توافق با ایران نیاز ندارد و مدعی شد آمریکا از طریق کنترل منابع مالی و تنگه هرمز، اهرم‌های لازم را در اختیار دارد. این اظهارات عملاً با تلاش‌های اخیر ونس برای ازسرگیری گفت‌وگوها با تهران در تضاد قرار گرفت. منبع: رویترز

ونس؛ مذاکره‌کننده‌ای که از پرونده ایران فاصله گرفت

جی‌دی ونس در ماه‌های گذشته نقشی محوری در تلاش‌های دیپلماتیک دولت آمریکا برای پایان دادن به جنگ و دستیابی به تفاهم با ایران داشت. مذاکراتی که با نقش‌آفرینی او در پاکستان در ماه آوریل دنبال شد، به شکل‌گیری تفاهم‌نامه‌ای در ماه ژوئن انجامید؛ هرچند این تفاهم دوام نیاورد و روند درگیری‌ها بار دیگر از سر گرفته شد.

گزارش‌ها همچنین حاکی از آن بود که ونس در حال بررسی امکان برگزاری دور تازه‌ای از مذاکرات مستقیم با یک مقام ارشد ایرانی بوده است؛ موضوعی که می‌توانست او را بار دیگر در مرکز تلاش‌های دیپلماتیک قرار دهد. با این حال، گزارش رویترز تأکید می‌کند که برگزاری این دیدار احتمالی تأیید نشده بود. منبع: رویترز

چرا ترامپ مسیر را تغییر داد؟

۱. اختلاف بر سر ادامه جنگ و هزینه‌های آن

یکی از زمینه‌های مهم این تصمیم، اختلاف‌نظر درباره ادامه جنگ و هزینه‌های سیاسی و اقتصادی آن است. ونس پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، از هزینه‌های جنگ ایران و تأثیر آن بر نتیجه انتخابات سخن گفت و از توصیه قبلی خود برای پایان دادن به جنگ دفاع کرد.

ترامپ در مقابل، از ضرورت جنگ برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای دفاع کرده است. این تفاوت موضع، نشان می‌دهد در درون ساختار سیاسی آمریکا درباره ادامه جنگ، مذاکره و هزینه‌های آن اتفاق‌نظر کامل وجود ندارد. منبع: آسوشیتدپرس

۲. فشار سیاست داخلی آمریکا

شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای و افزایش حساسیت افکار عمومی نسبت به هزینه‌های جنگ، دولت ترامپ را با چالش داخلی روبه‌رو کرده است. انتقال مأموریت ونس به موضوع فساد و جرائم در ایالت‌های تحت مدیریت دموکرات‌ها را می‌توان در چارچوب تلاش کاخ سفید برای تغییر اولویت‌های سیاسی و رسانه‌ای ارزیابی کرد.

۳. ترجیح فشار اقتصادی و دریایی بر توافق

اظهارات ترامپ درباره کنترل منابع مالی و تنگه هرمز نشان می‌دهد دولت آمریکا دست‌کم در موضع‌گیری علنی خود، همچنان بر اهرم‌های فشار اقتصادی و دریایی تأکید دارد. از این منظر، کنار گذاشتن ونس می‌تواند نشانه‌ای از ترجیح ادامه فشار بر تهران به‌جای پیگیری فوری توافق باشد؛ هرچند هنوز نمی‌توان آن را به معنای توقف قطعی همه کانال‌های دیپلماتیک دانست.

پیامدهای منطقه‌ای و اقتصادی تصمیم ترامپ

این تغییر رویکرد فقط به روابط تهران و واشنگتن محدود نمی‌شود. تداوم وضعیت نامشخص در خلیج فارس و تنگه هرمز می‌تواند بر امنیت کشتیرانی، بازار جهانی انرژی، هزینه حمل‌ونقل و انتظارات فعالان اقتصادی اثر بگذارد.

تنگه هرمز یکی از مسیرهای مهم انتقال انرژی در جهان است و هرگونه تشدید تنش در این منطقه می‌تواند به افزایش نااطمینانی در بازار نفت و حمل‌ونقل دریایی منجر شود. از سوی دیگر، کشورهای منطقه که نگران گسترش درگیری هستند، همچنان برای باز نگه داشتن مسیرهای دیپلماتیک تلاش می‌کنند. گزارش واشنگتن‌پست نیز به نگرانی کشورهای حوزه خلیج فارس از طولانی شدن دوره بی‌ثباتی اشاره کرده است. منبع: واشنگتن‌پست

آیا دیپلماسی به پایان رسیده است؟

پاسخ به این پرسش هنوز روشن نیست. اظهارات ترامپ درباره بی‌نیازی از توافق با ایران، موضع علنی و مهمی است؛ اما به‌تنهایی برای اثبات توقف کامل دیپلماسی کافی نیست. حتی در شرایطی که یک مقام از روند مذاکرات کنار گذاشته می‌شود، امکان فعالیت کانال‌های دیگر سیاسی و امنیتی همچنان وجود دارد.

آنچه فعلاً روشن به نظر می‌رسد، تغییر اولویت اعلام‌شده کاخ سفید و کاهش نقش مستقیم ونس در پیگیری پرونده ایران است. این تصمیم در کنار اختلاف‌نظرهای داخلی آمریکا درباره هزینه‌های جنگ، پرسش‌های تازه‌ای درباره راهبرد واشنگتن ایجاد کرده است.

جمع‌بندی: کنار رفتن جی‌دی ونس را باید در پیوند

با سه عامل بررسی کرد: اختلاف‌نظر بر سر ادامه جنگ، فشارهای سیاسی داخلی پس از انتخابات و ترجیح اعلام‌شده ترامپ برای اتکا به اهرم‌های فشار به‌جای توافق فوری. با این حال، پاسخ نهایی به این پرسش که آیا واشنگتن واقعاً از مسیر مذاکره خارج شده یا صرفاً در حال تغییر تاکتیک است، به تحولات روزهای آینده و رفتار عملی دولت آمریکا بستگی دارد.

https://ireconews.com/13109

منابع اصلی: گزارش رویترز⁠، گزارش آسوشیتدپرس⁠ و تحلیل واشنگتن‌پست⁠.