جهان در آستانه فاجعه نفتی

با بسته شدن تنگه هرمز مسله صادرات و واردات نفت و همچنین چالش ذخایر نفتی کشورهای خلیج فارس به معمای لاینحلی تبدیل شده و به باور ناظران در صورتی که بن بست حاکم ادامه یابد این احتمال بالا است که معادلات انرژی در سطح جهان برهم ریخته و بازیگران با موانعی جدی در این زمینه روبه‌رو شوند.
اکونومیست با انتشار یادداشتی نوشت: 10 هفته پس از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، معمای بزرگ بازار نفت عمیق‌تر می‌شود. هر روز که تنگه هرمز بسته می‌ماند، تقریبا ۱۴ میلیون بشکه نفت – ۱۴ درصد از تولید جهانی – از بین می‌رود. تاخیر در تولید و حمل و نقل به این معنی است که حتی اگر تنگه امروز بازگشایی شود، احتمالا حداقل ۲ میلیارد بشکه از کل تولید امسال ناپدید خواهد شد.

با این حال، نفت خام برنت فقط ۱۰۷ دلار به ازای هر بشکه قیمت دارد. این نرخ بسیار کمتر از ۱۲۹ دلاری است که در سال ۲۰۲۲، پس از حمله روسیه به اوکراین، تحمیل شد و به هیچ وجه نزدیک به ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلاری نیست که تحلیلگران در صورت طولانی شدن جنگ ایران پیش‌بینی کرده بودند.

چرا وحشت بر بازارهای نفت فروکش کرد
به نوشته اکونومیست یکی از دلایل این است که معامله‌گران نفت دائما نسبت به پیشرفت‌های دیپلماتیک خوش‌بین هستند. برنت «ماه آینده» – نزدیکترین قرارداد آتی و معیار جهانی – قیمتی را برای نفتی که قرار است تقریبا دو ماه دیگر در نفتکش‌ها بارگیری شود، تعیین می‌کند. هر چند روز یکبار، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اشاره می‌کند که ممکن است حل و فصل بحران قریب‌الوقوع باشد و همین امر باعث می‌شود بازارها تمایلی به قیمت‌گذاری هشت هفته اختلال نداشته باشند.

اما اخیرا اتفاق دیگری رخ داد. اتفاقی که به واسطه‌اش حتی قیمت‌های لحظه‌ای نیز آرام شده‌اند: نفت برنت «تاریخ‌دار» که بارگیری نفت خام را در روزهای آینده دنبال می‌کند، در اوایل آوریل با اختلاف ۲۵ دلار نسبت به نفت ماه‌های آینده معامله شد؛ اکنون این اختلاف تنها چند دلار است.

دو متغیر توضیح می‌دهند که چرا این وحشت فروکش کرده است. اول، قدرت‌های نفتی خارج از خلیج فارس صادرات خود را تقویت کرده‌اند. تولیدکنندگان کوچک‌تر وارد عمل شده‌اند: کانادا، به جز واردات، در چهار هفته منتهی به 10 می، در مقایسه با مدت مشابه در سال 2025، روزانه ۴۰۰ هزار بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی اضافی صادر کرده است. ونزوئلا و نروژ هر کدام ۲۰ هزار بشکه دیگر در روز به صادرات خود افزودند؛ برزیل ۱۰۰ هزار بشکه در روز به صادرات خود افزود.

با این حال، قابل توجه‌ترین مورد، آمریکا است. طبق گزارش Vortexa، یک ردیاب کشتی، صادرات خالص نفت آمریکا در این چهار هفته با نزدیک به 9 میلیون بشکه در روز، بالاترین میزان در تاریخ و 3.8 میلیون بشکه در روز بالاتر از مدت مشابه سال گذشته را ثبت کرد.

خلیج فارس منهای نفت
این نشریه در ادامه آورد: ماشین صادرات آمریکا چند هفته طول کشید تا روشن شود. قراردادهای جدید باید امضا می‌شدند؛ بشکه‌های اضافی از ذخایر تولید یا استخراج یا خطوط لوله به ساحل رزرو می‌شدند. مخازن ذخیره‌سازی باید در پایانه‌ها آزاد می گشتند تا نفت مناسب بتواند ترکیب شود و به اسکله مناسب متصل گردد.

در ماه مارس، نرخ حمل و نقل از اقیانوس اطلس به آسیا و اروپا – مقاصد اصلی نفت خام آمریکا – افزایش یافت تا نفتکش‌های جدید را به این مسیرها جذب کند. برای جبران این کاهش، تخفیف نفت خام وست تگزاس اینترمدیت (wti)، نفت خام شاخص آمریکا، نسبت به برنت و دبی – شاخص‌های اروپایی و آسیایی – رکوردشکنی کرد.

همه این‌ها باعث شد تا حجم زیادی از بشکه‌های نفت مستقر در مناطقی غیر خلیج فارس به واردکنندگان برسد و شکاف عرضه را به تقریبا ۸ میلیون بشکه در روز کاهش دهد. حتی در گزینه ای که دوز از ذهن به نظر می رسد،در طول چهار هفته منتهی به ۱۰ می، مناطق بزرگ خریدار نفت، ۱۱ میلیون بشکه در روز کمتر از همین دوره در سال گذشته نفت وارد کردند.

خرید چین به تنهایی با کاهش شدید ۶.۶ میلیون بشکه در روز مواجه شد. پالایشگاه‌های این کشور به جای استفاده از تمام نفت خام موجود در خارج از کشور، حتی برخی از محموله‌هایی را که متعهد به خرید از غرب آفریقا و فراتر از آن بودند، به سایر خریداران آسیایی دوباره فروخته‌اند.

تقاضا از میان رفت!
کاهش شدید واردات خبر خوبی نیست چرا که نشان‌دهنده تخریب تقاضا است. کمبود نفت خام، پالایشگاه‌ها را در سراسر آسیا و اروپا مجبور کرده که تولید خود را در حدود ۴ میلیون بشکه در روز کاهش دهند. بازار همچنین ۴.۴ میلیون بشکه در روز از صادرات محصولات پالایش شده از خلیج فارس را از دست داده که باعث افزایش ۶۰ تا ۱۲۰ درصدی قیمت دیزل، بنزین و سوخت جت در بازارهای بزرگ شده – بسیار بالاتر از افزایش ۴۰ درصدی نفت خام بین ژانویه و آوریل.

مصرف‌کنندگان که تحت فشار هزینه‌های بالای سوخت قرار گرفته‌اند، مصرف خود را کاهش داده‌اند. بسیاری از کارخانه‌های پتروشیمی، که با کمبود نفتا، یکی دیگر از فرآورده‌های نفتی و یکی از مواد اولیه حیاتی پلاستیک، مواجه هستند، نیز با ظرفیت پایین‌تری فعالیت می‌کنند.

با این حال، بسیاری از تخمین‌ها از تخریب تقاضا به زیر ۵ میلیون بشکه در روز خبر می دهند، متغیری که نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از کاهش واردات، نشان دهنده احتیاط است تا محرومیت. برخی از خریداران نیز ممکن است باور داشته باشند که تنگه به ​​زودی بازگشایی خواهد شد و همین امر باعث می‌شود خرید خود را تا زمان کاهش قیمت‌ها به تعویق بیندازند.

نتیجه تعجب‌آور، اشباع جزئی نفت خام است. پس از کاهش این میزان در ماه مارس، حجم نفتکش‌ها در دریا در ماه آوریل افزایش یافت – حتی در حالی که حجم گازوئیل، بنزین و سوخت جت بسیار کمتر از میانگین پنج ساله بود. این امر قیمت نفت برنت را پایین نگه می‌دارد.

وقتی کشورها به ذخایر پنهان روی می آورند؟
اکونومیست در ادامه یادداشت خود این سوال را طرح کرد: این وضعیت تا چه مدت می‌تواند ادامه داشته باشد؟ تصاویر ماهواره‌ای از مخازن سقف شناور چین نشان می‌دهد که ذخایر ساحلی به سختی تغییر کرده‌اند – به این معنی که پالایشگاه‌ها توان عملیاتی خود را کاهش داده‌اند. اما واردات نفت خام آنقدر سقوط کرده که باید چیز دیگری نیز در جریان باشد. مارتین رتس از بانک مورگان استنلی، گمان می‌کند که نفت خامی که زمانی در غارهای زیرزمینی غیرقابل مشاهده نگهداری می‌شد، به ذخایر روی زمین مهاجرت کرده و بی‌سروصدا کمبود را پوشش داده است.

احتمالا کاهش موجودی نفت سرعت خواهد گرفت. ظرف چند هفته، فصل تعمیر و نگهداری پالایشگاه‌های چین به پایان خواهد رسید. به زودی، با کاهش ممنوعیتی که دولت در اوایل ماه مارس وضع کرده، ممکن است صادرات محصولات پالایش‌شده افزایش یابد. چین حدود ۱.۲ میلیارد بشکه نفت خام در انبارهای خود دارد: حتی اگر روزانه چندین میلیون بشکه برداشت شود، برای پایین نگه داشتن واردات در بخش های بسیاری از سال کافی است. اما بعید است که چین بخواهد تا این حد پیش برود. نیل کراسبی از شرکت داده‌پردازی اسپارتا کامودیتیز در این باره گفت: «از نظر استراتژیک، آنها نمی‌خواهند امسال همه چیز را برداشت کنند.» این به معنای واردات بیشتر چین و واردات کمتر بقیه جهان است.

پاشنه آشیل آمریکا
در این میان ممکن است مشکل بزرگتری از جانب آمریکا رخ دهد. در ماه مارس، این بازیگر به عنوان بخشی از آزادسازی هماهنگ‌شده توسط آژانس بین‌المللی انرژی، باشگاهی از واردکنندگان بزرگ انرژی موافقت کرد که ۱۷۲ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک نفت خود را برداشت کند. این امر به ایالات متحده اجازه داده تا صادرات نفت خام را بیش از ۶۰۰ هزار بشکه در روز افزایش دهد و در عین حال ذخایر تجاری سالم خود را حفظ کند، با وجود اینکه از زمان شروع جنگ تولید بیشتری نداشته است.

اکنون احتمال کاهش صادرات آمریکا بیشتر از افزایش آن است. کپلر، شرکت داده‌پردازی، تخمین می‌زند که مانند چین، فصل تعمیر و نگهداری پالایشگاه‌ها به زودی به پایان می‌رسد و با افزایش توان عملیاتی، بیش از ۵۰۰ هزار بشکه در روز که در حال حاضر برای صادرات در نظر گرفته شده، می‌تواند به مسیر دیگری هدایت شود. نگران‌کننده‌تر این است که ذخایر سوخت موتور آمریکا با سرعت بی‌سابقه‌ای در حال کاهش است. اگر این روند ادامه یابد، حتی افزایش اندک قیمت نفت خام می‌تواند بنزین را به ۵ دلار به ازای هر گالن برساند – میزانی که آخرین بار در سال ۲۰۲۲ شکسته شد، زمانی که به رانندگان و میزان محبوبیت رئیس‌جمهور جو بایدن آسیب رساند.

در هفته‌های اخیر، دولت ترامپ در حال بررسی ممنوعیت صادرات محصولات پالایش‌شده است تا از آسیب مشابه جلوگیری کند. وقتی قیمت نفت برنت حدود ۱۰۰ دلار بود، یکی از افراد آگاه احتمال چنین ممنوعیتی را ۳۵ درصد اعلام کرد. این احتمال اکنون بیشتر است و طبق گفته چندین منبع، اگر قیمت پمپ‌ها تا روز یادبود در ۲۵ می افزایش یابد، این میزان می‌تواند از ۵۰ درصد عبور کند.

این امر بازارهای انرژی در سراسر جهان را آشفته خواهد کرد. حتی اگر ترامپ اوضاع را بدتر نکند، سهام نفت در همه جا به سقوط خود ادامه خواهد داد. آمریکا و چین برای جهان زمان خریده‌اند. اگر تنگه هرمز بسته بماند، جهان همچنان با عواقب آن روبرو خواهد شد.