آسیب‌های پنهان قطع اینترنت

قطعی اینترنت این‌گونه نیست که فقط به بخش کسب‌وکارها آسیب بزند یا اقتصاد دیجیتال را مختل کند؛ افراد کم‌توان اتکای بیشتری به اینترنت برای پیشبرد ارتباطات خود دارند و قطعی آن اختلال در روابط آنها به‌وجود می‌آورد.
برای بخشی از جامعه، اینترنت هرگز به ابزاری تفننی یا قالبی برای مصرف خدمات روزمره تقلیل نیافته است. بلکه دقیقا برعکس، پهنای باند، حکم شریان انحصاری برای اشتغال، خوداتکایی و اتصال به زیست اجتماعی را دارد. در چنین مختصاتی، هرگونه اختلال، محدودیت یا قطع شبکه، تبعاتی به‌مراتب عمیق‌تر از یک سلب امکان ساده به‌ همراه دارد و به‌طور مستقیم امنیت اقتصادی و حیاتی افراد دارای معلولیت را هدف می‌گیرد.

دقیقا از همین زاویه دید بود که نشست خبری بیست‌ونهمین نمایشگاه الکامپ، با خروج از کلیشه‌های مرسوم رویدادهای تکنولوژیک، به محلی برای طرح یک دغدغه ساختاری بدل شد. نمایشگاه الکامپ از تاریخ ۹ الی ۱۲شهریورماه برگزار خواهد شد. در دل همین نمایشگاه، رویداد توان‌تک هشتمین دوره خود را با محوریت دسترسی‌پذیری دیجیتال پیش‌ رو دارد. دسترسی‌پذیری دیجیتال ویترین درآمدزایی یا‌ هایپ بازاری نیست. آن را می‌توان در شمار پیش‌شرط برای جامعه‌ای عنوان کرد که به همه افراد آن تعلق دارد. سارا یوسفی، فعال حوزه دسترسی‌پذیری دیجیتال، در همین چارچوب با دست گذاشتن بر تجربه زیسته این قشر تاکید کرد که محدودسازی اینترنت، چگونه ابعاد حیات روزمره، اشتغال و حتی دسترسی به نیازهای اضطراری افراد دارای معلولیت را دچار گسست می‌کند.

افرادی خارج از اعداد و ارقام
مفهوم دسترسی‌پذیری در بستر دیجیتال، ناظر بر مناسب‌سازی پلتفرم‌ها، معمار‌ی وب‌سایت‌ها و نرم‌افزارها برای بهره‌برداری تمام اقشار جامعه، از افراد نابینا و ناشنوا گرفته تا کم‌توانان جسمی-حرکتی است. تکنولوژی در ذات خود این ظرفیت را دارد که ناعدالتی‌های فیزیکی پیرامون را تعدیل کند و شانس برابری برای زیست مستقل بیافریند. از نگاه یوسفی، تکنولوژی ابزاری است که می‌تواند فاصله فرد دارای معلولیت تا فرصت‌های زندگی‌اش را کم کند یا حتی بردارد. با این ردیابی تحلیلی، دسترسی‌پذیری دیجیتال رکن زیربنایی برای حق مشارکت فرد در چرخه مولد اقتصاد و جامعه است. هنگامی که شریان ارتباطی مسدود می‌شود، ابعاد خسارت برای افراد دارای معلولیت از حد ابطال یک خدمت دیجیتال فراتر می‌رود. یوسفی با گره زدن این مساله به تجربه زیسته خود تصریح می‌کند: «من شخصا شش ماه بیکار ماندم، زیرا تمام فعالیت‌های من وابسته به اینترنت است.»

تصویر عمومی غالبا معلولیت را به محدودیت‌های حرکتی در معابر شهری تقلیل می‌دهد. درحالی‌که برای بسیاری از مبتلایان به آسیب‌های جسمی-حرکتی، بستر شبکه تنها معبر ورود به بازار کار از حوزه دیجیتال‌مارکتینگ تا تولید محتوا و اساسا تنفس در فضای جمعی است. به گفته یوسفی، در برهه‌های قطع اینترنت، حتی بسترهای پایه‌ای مانند پیامک نیز با اختلال مواجه بوده که این امر ارتباط افراد ناشنوا با خانواده و رفع نیازهای اولیه را مختل کرده است. او همچنین مدعی است که محدودیت‌های ارتباطی، پروسه تامین داروهای حیاتی و وارداتی را برای برخی از این بیماران با چالش‌های جدی مواجه ساخته است؛ روایتی که نشان می‌دهد انسداد شبکه، چگونه از یک سوژه فنی به یک بحران زیستی امتداد می‌یابد. در تجربه شخصی یوسفی، پرداخت روزمره او در دوران قطعی اینترنت با چالش جدی روبه‌رو شده بود؛ چرا که قطع دسترسی افراد کم‌توان به ابزارهایی مانند گوگل‌لنز باعث شده بود آنها در جزئیات روتین خود با چالش روبه‌رو شوند.

کلاژهای بی‌کیفیت
گذار از توصیف آسیب و رسیدن به تحلیل مساله، نیازمند تغییر پارادایم در طراحی محصولات دیجیتال است. یوسفی تاکید می‌کند که دسترسی‌پذیری «یک کار خیرخواهانه یا مسوولیت اجتماعی نیست، بلکه یکی از معیارهای اصلی کیفیت یک کسب‌وکار است.» خطای استراتژیک بسیاری از کسب‌وکارها، کلاژ شتاب‌زده ویژگی‌های دسترسی‌پذیری در فازهای پایانی توسعه محصول است. پلتفرم‌هایی که از نخستین مراحل معماری خود و بدون مشارکت نمایندگان واقعی این قشر طراحی شوند، عملا بخشی از جامعه را از گردونه دریافت خدمات حذف می‌کنند. رویدادهایی نظیر توان‌تک، نقشی واسطه‌ای برای تفهیم این نیازها به بدنه تکنولوژی ایفا می‌کنند، اما تا تثبیت کامل این نگاه در صنعت، فاصله معناداری وجود دارد.

واقعیت این است که اگر یک سامانه دیجیتال قرار است بخشی از زیرساخت زیست روزمره جامعه باشد، امکان استفاده برابری‌پذیر تمامی گروه‌ها را باید سنجه‌ای برای کیفیت اصیل همان محصول دانست. الکامپ به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویدادهای اقتصاد دیجیتال ایرانی نقش مهمی در بسترسازی برای ارائه و شناسایی نقاط ضعف و قوت دارد. رویدادی که برگزاری آن بعد از جنگ تحمیلی با چالش‌های متعددی روبه‌رو شد، با محوریت هوش مصنوعی، امنیت دیجیتال و آینده ایران برگزار خواهد شد. این نمایشگاه مجموعه‌ای از بخش‌ها و رویدادهای تخصصی را در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات در بر می‌گیرد و در کنار بخش‌های نمایشگاهی، برنامه‌هایی با تمرکز بر موضوعات مختلف این حوزه برگزار می‌کند؛ رویدادهای مختلفی که هرکدام به شناسایی مسائل و انتقال تجربه میان شبکه‌ای از افراد و عناوین می‌انجامد و توان‌تک یکی از آنهاست.