چین چگونه مانع نفت ۲۰۰ دلاری شد؟

در حالی که بسیاری از تحلیلگران انتظار داشتند جنگ ایران و اختلال در تنگه هرمز قیمت نفت را به سطوح بی‌سابقه‌ای برساند، چین با اقدامی غیرمنتظره مسیر بازار را تغییر داد. کاهش شدید واردات نفت این کشور در بحبوحه بحران، تقاضای جهانی را مهار کرد و مانع از جهش قیمتی شد.
آکسیوس در مطلبی نوشت: هرگاه تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه افزایش می‌یابد، نخستین بازاری که واکنش نشان می‌دهد، بازار جهانی نفت است. این موضوع به‌ویژه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بحران مستقیماً مسیرهای حیاتی انتقال انرژی را تحت تأثیر قرار دهد. جنگ ایران و اختلال گسترده در تنگه هرمز نیز از همین جنس بود؛ بحرانی که در روزهای ابتدایی آن بسیاری از تحلیلگران پیش‌بینی می‌کردند قیمت نفت به سرعت به سطوحی نزدیک به ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد.

اما برخلاف این پیش‌بینی‌ها، بازار نفت واکنش متفاوتی نشان داد. هرچند قیمت‌ها افزایش یافتند، اما این رشد بسیار کمتر از برآوردهای اولیه بود. اکنون تحلیلگران به تدریج به عامل اصلی این اتفاق اشاره می‌کنند؛ عاملی که شاید کمتر کسی در ابتدای بحران به آن توجه داشت: چین.

به باور بسیاری از کارشناسان حوزه انرژی، سیاست‌های نفتی پکن در هفته‌ها و ماه‌های اخیر یکی از مهم‌ترین دلایل کنترل قیمت جهانی نفت بوده و باعث شده بازار انرژی جهان از یک شوک تاریخی در امان بماند.

چرا قیمت نفت برخلاف پیش‌بینی‌ها منفجر نشد؟
با آغاز جنگ و بسته شدن عملی تنگه هرمز، حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان با اختلال مواجه شد. در شرایط عادی، چنین رخدادی می‌توانست قیمت نفت را به سرعت به سطوح بی‌سابقه برساند.

بازارهای مالی و شرکت‌های انرژی در نخستین روزهای بحران انتظار داشتند نفت به محدوده ۲۰۰ دلار در هر بشکه نزدیک شود؛ سطحی که می‌توانست موج جدیدی از تورم جهانی را رقم بزند و اقتصادهای بزرگ جهان را تحت فشار قرار دهد.

اما در عمل چنین اتفاقی رخ نداد. اگرچه قیمت نفت افزایش یافت، اما شدت این افزایش بسیار کمتر از پیش‌بینی‌ها بود. آخرین داده‌ها نشان می‌دهد قیمت نفت خام برنت، به عنوان شاخص اصلی بازار جهانی، پس از افزایش‌های اولیه و همزمان با امیدواری به تمدید آتش‌بس، دوباره به کمتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه بازگشته است.

این رقم همچنان حدود ۳۰ درصد بالاتر از ابتدای سال قرار دارد، اما فاصله زیادی با سناریوهای بحرانی ۲۰۰ دلاری دارد که بسیاری از تحلیلگران درباره آن هشدار می‌دادند.

نقش غیرمنتظره چین در آرام کردن بازار نفت
به گفته صالح ییلماز، تحلیلگر ارشد بازار نفت در بلومبرگ اینتلیجنس، یکی از اصلی‌ترین دلایل کنترل قیمت نفت، کاهش چشمگیر واردات نفت چین بوده است.

او معتقد است اگر چین واردات خود را در سطح پیش از جنگ حفظ می‌کرد، قیمت نفت امروز به‌مراتب بالاتر از سطوح فعلی قرار داشت.

در واقع، بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان برخلاف انتظار بازار، نه تنها خرید خود را افزایش نداد، بلکه واردات نفت را به شکل محسوسی کاهش داد. همین اقدام باعث شد بخشی از کمبود عرضه ناشی از اختلال در تنگه هرمز از طریق کاهش تقاضا جبران شود.

افت چشمگیر واردات نفت چین
پیش از آغاز جنگ، چین روزانه حدود ۱۱ میلیون بشکه نفت وارد می‌کرد. این رقم نشان‌دهنده جایگاه پکن به عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت خام در جهان بود.

اما طبق گزارش میشال میدان، رئیس بخش تحقیقات انرژی چین در مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد، واردات نفت چین در ماه آوریل به ۹.۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافت.

روند کاهش در ماه‌های بعد نیز ادامه پیدا کرد. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد واردات نفت این کشور در ماه‌های مه و ژوئن به حدود ۶.۵ میلیون بشکه در روز رسیده است.

این بدان معناست که چین طی مدت کوتاهی بیش از ۴.۵ میلیون بشکه در روز از تقاضای خود کاسته است؛ رقمی که در مقیاس بازار جهانی تأثیر بسیار بزرگی دارد و می‌تواند تعادل عرضه و تقاضا را تغییر دهد.

راز بزرگ ذخایر نفتی چین
موضوعی که تحلیلگران را بیش از همه شگفت‌زده کرده، نحوه مدیریت این کاهش واردات است.

به گفته کارشناسان، چین توانسته بدون برداشت آشکار از ذخایر استراتژیک نفت خود، نیاز داخلی را مدیریت کند. این مساله از آن جهت عجیب است که معمولاً کشورها در شرایط بحران برای جبران کاهش واردات به ذخایر راهبردی خود متوسل می‌شوند.

اما ساختار ذخیره‌سازی نفت در چین بسیار پیچیده و تا حد زیادی غیرشفاف است. بخش قابل توجهی از ذخایر نفتی این کشور در تأسیسات زیرزمینی قرار دارد که دسترسی به اطلاعات دقیق آنها دشوار است.

تحلیلگران معمولاً مخازن قابل مشاهده، بنادر نفتی و مسیر حرکت نفتکش‌ها را رصد می‌کنند، اما درباره حجم واقعی ذخایر راهبردی چین اطلاعات محدودی در دسترس است.

همین موضوع باعث شده بسیاری از کارشناسان درباره میزان واقعی نفت ذخیره‌شده در این کشور و نحوه مدیریت آن دچار ابهام شوند.

چین چگونه مصرف نفت را مدیریت کرد؟
پکن برای مقابله با کاهش واردات از مجموعه‌ای از ابزارها استفاده کرده است.

یکی از مهم‌ترین اقدامات، توقف خریدهای گسترده نفت برای افزایش ذخایر اضطراری بود. در سال‌های گذشته چین حجم عظیمی از نفت را برای پر کردن ذخایر استراتژیک خود خریداری می‌کرد، اما در دوره اخیر این روند متوقف شده است.

همچنین پالایشگاه‌های چینی میزان فرآوری نفت خام را کاهش داده‌اند و ترکیب تولیدات خود را تغییر داده‌اند. در برخی صنایع شیمیایی، به جای استفاده از مشتقات نفتی، زغال‌سنگ به عنوان ماده اولیه مورد استفاده قرار گرفته است.

از سوی دیگر، دولت چین به طور موقت صادرات برخی فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده را محدود یا متوقف کرده تا نیاز داخلی کشور را بهتر مدیریت کند.

این مجموعه اقدامات به پکن اجازه داده است بدون افزایش واردات یا برداشت گسترده از ذخایر راهبردی، تعادل بازار داخلی خود را حفظ کند.

چین و سال‌ها آمادگی برای بحران
بسیاری از کارشناسان معتقدند سیاست‌های امروز چین نتیجه سال‌ها برنامه‌ریزی و آماده‌سازی است.

پکن طی سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در توسعه ظرفیت ذخیره‌سازی نفت انجام داده و تلاش کرده خود را برای بحران‌های احتمالی آماده کند. این رویکرد تا حدی تحت تأثیر نگرانی‌های ژئوپلیتیکی و احتمال تشدید تحریم‌های آمریکا علیه شرکای راهبردی چین از جمله ایران بوده است.

چین همچنین یکی از بزرگ‌ترین خریداران نفت ایران محسوب می‌شود و همواره تلاش کرده منابع انرژی متنوعی در اختیار داشته باشد تا در شرایط بحرانی انعطاف‌پذیری بیشتری از خود نشان دهد.

تحلیلگران شرکت ریستاد انرژی در گزارشی در سپتامبر ۲۰۲۵ اعلام کرده بودند که چین طی سال گذشته آن‌قدر نفت برای ذخایر خود خریداری کرده که همین اقدام به حفظ سطح بالای قیمت‌های جهانی کمک کرده است.

اکنون به نظر می‌رسد همان ذخایر، به ابزاری برای مدیریت بحران فعلی تبدیل شده‌اند.

هشدار درباره کاهش ذخایر جهانی نفت
با وجود موفقیت نسبی چین در کنترل تقاضا، نگرانی‌ها درباره وضعیت ذخایر جهانی نفت همچنان ادامه دارد.

آژانس بین‌المللی انرژی در اوایل همین ماه هشدار داد که ذخایر نفت جهان با سرعتی بی‌سابقه در حال کاهش است.

همچنین یکی از مدیران ارشد شرکت اکسون موبیل اعلام کرده که بازار جهانی در حال نزدیک شدن به سطوحی از موجودی انبارهاست که تاکنون سابقه نداشته است.

این هشدارها نشان می‌دهد که اگر بحران طولانی‌تر شود یا چین ناچار به افزایش مجدد واردات نفت شود، بازار جهانی ممکن است بار دیگر با فشارهای شدید قیمتی مواجه گردد.

آیا چین می‌تواند این روند را ادامه دهد؟
پرسش مهمی که اکنون ذهن تحلیلگران را به خود مشغول کرده، این است که چین تا چه مدت می‌تواند بدون افزایش واردات نفت یا برداشت گسترده از ذخایر استراتژیک خود به این مسیر ادامه دهد.

در حال حاضر نشانه‌های موجود حاکی از آن است که پکن همچنان ابزارهای قابل توجهی برای مدیریت بازار داخلی در اختیار دارد. اما اگر بحران انرژی طولانی شود و ذخایر جهانی بیش از این کاهش پیدا کند، حفظ این وضعیت دشوارتر خواهد شد.

با این حال، آنچه تاکنون روشن شده این است که چین توانسته از اهرم نفت به شکلی مؤثر استفاده کند و تأثیری تعیین‌کننده بر بازار جهانی انرژی بگذارد.

جنگ ایران و اختلال در تنگه هرمز می‌توانست یکی از بزرگ‌ترین شوک‌های نفتی دهه‌های اخیر را رقم بزند. بسته شدن مسیری که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور می‌کند، شرایطی ایجاد کرده بود که بسیاری از تحلیلگران از نفت ۲۰۰ دلاری سخن می‌گفتند.

اما کاهش واردات نفت چین از حدود ۱۱ میلیون بشکه در روز به ۹.۳ میلیون بشکه در آوریل و سپس حدود ۶.۵ میلیون بشکه در ماه‌های مه و ژوئن، معادلات بازار را تغییر داد. این اقدام باعث شد رشد تقاضای جهانی مهار شود و فشار افزایشی بر قیمت‌ها کاهش یابد.

اگرچه قیمت نفت همچنان حدود ۳۰ درصد بالاتر از ابتدای سال قرار دارد، اما عملکرد چین نشان داد که ذخایر راهبردی، سیاست‌گذاری بلندمدت و مدیریت هوشمندانه واردات می‌تواند حتی در شرایط بحرانی نیز بر بازار جهانی انرژی تأثیر عمیقی بگذارد. اکنون بسیاری از کارشناسان معتقدند پکن نه‌تنها بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان، بلکه یکی از مهم‌ترین بازیگران تعیین‌کننده قیمت نفت در بازارهای بین‌المللی است.