فرهادی: چه کسی از شما خواست بیایید و ما را نجات دهید؟

 اصغر فرهادی کارگردان سینمای ایران در گفت‌وگو با ورایتی با بیان این که آمریکایی‌ها به جهان، از بالا به پایین نگاه می‌کنند، پرسید: چه کسی از آنان خواست، ما را نجات دهند؟

به گزارش تارنمای مجله ورایتی، اصغر فرهادی، فیلمساز ایرانی و برنده دو جایزه اسکار، که برای نمایش فیلم «داستان‌های موازی» در جشنواره فیلم ریو حضور دارد، درباره هژمونی سینمای آمریکا و این که چرا نباید هالیوود را منبعی برای بازنمایی دقیق و وفادارانه فرهنگ‌های خارجی دانست، سخن گفت.

فرهادی در پاسخ به پرسشی درباره فیلم «آرگو» که تنها یک سال پس از دریافت جایزه اسکار بهترین فیلم بین‌المللی توسط «جدایی نادر از سیمین» برنده اسکار بهترین فیلم شد، گفت: این فیلم را در زمان اکران دیدم و احساس کردم که یک «کار هالیوودی» است.

در این فیلم که به‌طور آزادانه بر اساس یک داستان واقعی ساخته شده، بن افلک نقش یک متخصص خروج افراد از کشور را بازی می‌کند که خود را به‌عنوان تهیه‌کننده‌ای هالیوودی جا می‌زند تا شش آمریکایی را که در جریان بحران گروگان‌گیری ایران در تهران گرفتار شده‌اند، نجات دهد. مجری نشست نیز به این نکته اشاره کرد که فیلم افلک، ایران را «طوری به تصویر می‌کشد که انگار در جهنم هستید».

فرهادی افزود: مشکل این نوع فیلم‌ها در هالیوود و برخی افراد در ایالات متحده این است که آنها جهان را از بالا به پایین نگاه می‌کنند. یک روز باید از آنها بپرسید: چرا احساس می‌کنید شما بالا هستید و ما پایین؟ نمی‌فهمم چرا چنین خودبزرگ‌بینی‌ای دارند که فکر می‌کنند در جایگاه بالاتری قرار دارند. آمریکایی‌ها اغلب ادعا می‌کنند که «دموکراسی دارند»، اما چنین نیست. شما دموکراسی ندارید. این یک دروغ است.

فرهادی به اقامت خود در آمریکا چند سال پیش اشاره کرد؛ زمانی که برای کار روی یک پروژه در این کشور حضور داشت و در جریان تحقیقات خود به سان‌فرانسیسکو رفت تا با مردانی که در زندان بودند گفت‌وگو کند.

آمریکای واقعی را دیده‌ام

او گفت: با افرادی در زندان ملاقات کردم که سیاه‌پوست بودند و برخی از کشورهای دیگر آمده بودند و آمریکای واقعی آنجا بود. اما مردم جهان آن بخش از ایالات متحده را نمی‌بینند.

او ادامه داد: مشکل من این است که آنها احساس می‌کنند در جایگاه بالاتری قرار دارند و فکر می‌کنند «دیگران باید مثل ما باشند.» حتی اگر با نیت خوبی باشد و بخواهند با شما مهربان باشند، آرزو می‌کنند «یک روز شما هم مثل ما شوید»، اما نه، من نمی‌خواهم.

فرهادی بار دیگر درباره «آرگو» گفت فیلم‌هایی از این دست «عمیق نیستند». او افزود: آنها این فیلم‌ها را برای پول می‌سازند؛ این یک تجارت است. و در این فیلم‌ها همیشه یک مرد سفیدپوست از ایالات متحده وجود دارد که دیگران را نجات می‌دهد. سؤال من این است: چرا؟ چرا یک آمریکایی باید به کوبا یا ایران برود تا مردم را نجات دهد؟ مردم می‌فهمند که خودشان می‌توانند خودشان را نجات دهند. چه کسی از شما خواست بیایید و ما را نجات دهید؟

درباره سیاست در فیلم‌هایم مستقیم حرف نمی‌زنم

این فیلمساز در پاسخ به پرسشی درباره نحوه پرداختن او به سیاست در فیلم‌هایش گفت: هر گاه درباره جامعه صحبت می‌کنید، درباره سیاست هم صحبت کرده‌اید. حتی وقتی درباره زندگی خانوادگی، روابط آنها، دشواری‌ها و مشکلاتشان صحبت می‌کنید، به‌طور غیرمستقیم درباره سیاست حرف می‌زنید.

او ادامه داد: من در فیلم‌هایم همیشه سعی می‌کنم مستقیماً درباره سیاست صحبت نکنم، چون از نظر من این موضوع کمی از سینما فاصله دارد. سینمایی که من به آن باور دارم، نوعی سینماست که به مخاطب فضا می‌دهد تا چیزهای تازه‌ای را درباره خودش کشف کند.

همشهری کیارستمی سیاسی‌ترین فیلم ایران

فرهادی سپس به فیلم «همشهری» ساخته عباس کیارستمی (سال ۱۳۶۲) اشاره کرد و آن را «سیاسی‌ترین فیلم ایران» دانست. این مستند محصول سال ۱۹۸۳، رانندگان را در خیابان‌های پایتخت ایران دنبال می‌کند.

او گفت: او یک مستند درباره رانندگان خودرو در تهران ساخت، اما وقتی مردم را می‌بینید، شیوه صحبت کردن آنها با پلیس را می‌بینید، لایه‌های بسیار سیاسی در آن وجود دارد. رسانه‌ها و سینما تصویر کاملی از زندگی روزمره مردم به شما نمی‌دهند. اما مسئله همدلی این است که در سراسر جهان، انسان‌ها به یکدیگر شبیه هستند. سینما بر پایه نفرت و عشق شکل گرفته است. و وقتی صحبت از نفرت و عشق باشد، همه‌جا یکسان است. عشق میان یک مادر و فرزند در برزیل یا تهران یکسان است. شیوه ابراز آن متفاوت است، اما هسته اصلی آن یکی است.

فرهادی گفت وقتی یک فیلم برزیلی تماشا می‌کند، خیلی زود فراموش می‌کند که در حال دیدن داستانی از نقطه‌ای دیگر در جهان است و احساس می‌کند با یک «فیلم درباره ما» به‌عنوان انسان مواجه است.

او گفت: اگر روزی مردم بتوانند به کشورهای دیگر سفر کنند و اگر با یکدیگر دست بدهند، این بهترین راه برای شناخت مردم است، نه از طریق رسانه‌ها. من باور ندارم رسانه‌ها بتوانند تصویر کاملی به ما ارائه دهند.

این فیلمساز در ادامه بر این نکته تأکید کرد که دو فیلم آخرش، «قهرمان» و «داستان‌های موازی»، درباره نحوه نگاه ما به دیگران و نحوه دیده‌شدن خودمان از سوی دیگران هستند. این دو فیلم همچنین به‌شدت تحت تأثیر نقشی هستند که شبکه‌های اجتماعی در شکل دادن به زندگی ما داشته‌اند.

او ادامه داد: وقتی چیزی را در رسانه می‌بینیم، باید مراقب باشیم بخش عمده اطلاعاتی که رسانه‌های جریان اصلی، برای مثال درباره ایران، بازتولید می‌کنند، از «دانشی بسیار سطحی» درباره زندگی واقعی در این کشور ناشی می‌شود.

به گفته او، وقتی یک گفتمان واحد دائماً تکرار و بازتولید می‌شود، به این معناست که مردم «آماده پذیرش» این موضوع هستند که کسی بگوید «آنها دشمن هستند». این کاری است که رسانه انجام می‌دهد، چون قدرتمندترین رسانه‌ها متعلق به افراد قدرتمند هستند. این مشکل بزرگی است.

فیلم بعدی‌ام به زبان فارسی است

فرهادی درباره فیلم بعدی خود نیز بسیار کوتاه صحبت کرد و بار دیگر تأکید کرد که این فیلم به زبان مادری او، فارسی، ساخته خواهد شد.

وقتی از او پرسیده شد که آیا این فیلم ممکن است به جنگ کنونی در ایران و درگیری در فلسطین بپردازد، کارگردان پاسخ داد: «نه به‌طور مستقیم».

کارگردان «فروشنده» همچنین درباره «داستان‌های موازی» گفت که قرار بود این فیلم در آمریکا ساخته شود.

او گفت: سه سال آنجا ماندم؛ مشغول نوشتن، تحقیق و انتخاب بازیگران بودم. در آمریکا با بازیگران آمریکایی و نام‌های بسیار بزرگی تست بازیگری انجام دادم. اما هر روز که به خانه‌ام برمی‌گشتم، به خودم می‌گفتم: نمی‌توانم با این ارتباط برقرار کنم. یک چیزی درست نیست. مشکل بزرگی بود. یک شب تصمیم گرفتم تغییرش دهم.

فرهادی گفت تغییر محل وقوع داستان فیلم به فرانسه و انتقال تولید به خارج از آمریکا «تصمیم آسانی نبود»، اما در نهایت به این نتیجه رسید که «دی‌ان‌ای این فیلم بیشتر اروپایی است تا آمریکایی».

درباره گروه بازیگران پرستاره فیلم، از جمله ایزابل هوپر، ویرژینی افیرا و ونسان کسل، فرهادی گفت پس از ورود به فرانسه، فیلمنامه را برای چند نام منتخب فرستادم و «بسیار خوش‌شانس» بوده است، زیرا همه آنها بلافاصله با حضور در فیلم موافقت کردند.

با این حال، فرهادی گفت هنگام حضور در محل فیلمبرداری، به «نام‌ها» فکر نمی‌کند و افزود: همه آنها تیم من، خانواده من و بازیگران من هستند. فرقی نمی‌کند نام بزرگی باشند یا نه. شیوه کار من یکسان است و آنها این شیوه را دوست دارند.

جشنواره فیلم ریو از اول تا یازدهم اکتبر برگزار می‌شود.