ادامه جدال بر سر تفاهم‌نامه

مذاکرات بر سر آتش‌بس دائمی میان ایران و آمریکا در حالی ادامه دارد که به نظر می‌رسد ایستگاه پایانی تنش‌ها در خاورمیانه چه‌بسا بنا نیست به آسانی محقق شود و می‌توان انتظار داشت که اوضاع هر لحظه بار دیگر از کنترل خارج شود. از قرار معلوم، تفاهم‌نامه آنگونه که در ابتدای هفته گذشته انتظار می‌رفت، بنا نیست سرانجامی سهل‌الوصول داشته باشد. در میانه خوش‌بینی‌ها برای پایان خصومت‌ها در منطقه، به نظر می‌رسد که همچنان نباید احتمال فروپاشی تمامی تلاش‌های دیپلماتیک در آخرین لحظه را منتفی دانست، چرا که رویکردهای متناقض کاخ سفید در قبال توقف جنگ می‌تواند بار دیگر همه‌چیز را از ریل دیپلماسی خارج کند.
 

تداوم ابهام در اتاق وضعیت
شامگاه جمعه و همزمان با امیدواری نسبت به پایان بن‌بست بر سر تنش در خاورمیانه، گزارش‌های رسانه‌ای ضدونقیض از احتمال توافق آتش‌بس میان ایران آمریکا خبر می‌داد. رویترز به نقل از یک مقام ایرانی مدعی شد: «ما در واقع با آمریکا به تفاهم سیاسی رسیده‌ایم، اما کارهای نهایی باقی مانده است.» العربیه نیز به نقل از یک منبع بلندپایه مدعی شد که پیش‌نویس توافق بین آمریکا و ایران شامل توقف جنگ در لبنان و تعهد ایران به عدم دست‌یابی به سلاح هسته‌ای می‌شود. از سوی دیگر، آکسیوس به نقل از مقامات آمریکایی مدعی شد که ایران تنها در چارچوب توافق نهایی هسته‌ای، دارایی‌های مسدود شده خود را دریافت خواهد کرد.

همزمان با این تحولات، رئیس‌جمهوری آمریکا شامگاه جمعه مدعی شد که محاصره دریایی علیه ایران ‌برداشته خواهد شد. رئیس‌جمهور آمریکا در تروث‌سوشال نوشت: «‌ایران باید بپذیرد که هرگز سلاح هسته‌ای یا بمب اتمی نخواهد داشت. تنگه هرمز باید فورا برای تردد بی‌قیدوشرط کشتی‌ها در هر دو جهت باز شود، بدون هیچ عوارضی.» وی افزود: «کشتی‌هایی که به دلیل محاصره دریایی شگفت‌انگیز ما -که اکنون برداشته خواهد شد‌- در تنگه گیر افتاده‌اند، می‌توانند روند ‌بازگشت به خانه‌ را آغاز کنند! وی در ادامه مدعی شد: «مواد غنی‌شده، که گاهی ‌غبار هسته‌ای‌ نامیده می‌شود و عمیقا زیر زمین دفن شده و تقریبا کوه‌های فرو ریخته‌ای -ناشی از حمله قدرتمند بمب‌افکن ما در ۱۱ ماه پیش- روی آن قرار دارد، توسط ایالات متحده (که توافق شده تنها کشوری است که همراه با چین توانایی مکانیکی انجام این کار را دارد) با هماهنگی و همکاری نزدیک با جمهوری اسلامی ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بیرون آورده و نابود خواهد شد.»

ترامپ روز جمعه جلسه‌ای را با مشاورانش در اتاق وضعیت کاخ سفید درباره توافق با ایران برگزار کرد. اگرچه او پیش از این جلسه گفته بود که برای گرفتن «تصمیم نهایی» آماده است، اما به گفته یک منبع، این جلسه دو ساعته بدون تصمیم نهایی پایان یافت. نیویورک‌تایمز به نقل از یک مقام ارشد دولت ترامپ اعلام کرد که جلسه اتاق وضعیت برای بررسی توافق احتمالی با ایران دو ساعت طول کشید، اما رئیس‌جمهوری به تصمیم نهایی نرسید. به گفته این مقام آمریکایی، اگرچه دولت آمریکا بر این باور است که به دستیابی به توافق نزدیک شده، اما هنوز برخی مسائل از جمله آزادسازی منابع مالی ایران در حال بحث و بررسی است.

در همین رابطه، روزنامه نیویورک‌پست اعلام کرد که به اطلاعاتی دست یافته است که نشان می‌دهد آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران که در قطر نگهداری می‌شود، یکی از آخرین موارد اختلاف بر سر توافق اولیه صلح میان ایران و آمریکا است. بنا بر این گزارش، این منابع مالی مستقیما در اختیار ایران قرار نخواهد گرفت، بلکه به خرید مواد غذایی، تجهیزات پزشکی و دیگر اقلام بشردوستانه اختصاص خواهد یافت. به گفته یک مقام دولت آمریکا، پرداخت تدریجی این منابع به تحقق معیارهایی از سوی ایران از جمله بازگشایی و مین‌زدایی از تنگه هرمز مشروط خواهد بود.

گره کور هسته‌ای
این اظهارات در حالی بیان می‌شود که همچنان گزارش رسمی درباره محتوای توافق مورد بحث ارائه نشده است. با این حال گزارش‌های متعددی از سوی رسانه‌های مختلف و به نقل از منابع آگاه از این توافق منتشر شده است. بنابر این گزارش‌ها، این تفاهم‌نامه شامل تمدید ۶۰ روزه آتش‌بس و بازگشایی تنگه هرمز است. به گزارش آکسیوس، اگرچه دو طرف در بیشتر موارد این سند به توافق رسیده‌اند، اما ترامپ پیش‌تر به میانجی‌گران گفته بود که برای اتخاذ تصمیم نهایی به زمان بیشتری نیاز دارد. بنا به این گزارش، اگرچه ایران در این تفاهم‌نامه پذیرفته است که درباره برنامه هسته‌ای خود مذاکره کند، اما با دادن امتیازی موافقت نکرده است.

در ادامه گمانه‌زنی‌ها درباره آینده پرونده هسته‌ای ایران، رسانه انگلیسی فایننشال تایمز به نقل از مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارش داد قزاقستان آمادگی خود را برای پذیرش و نگهداری بخشی از ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران اعلام کرده است؛ اقدامی که مشروط به حصول توافق میان تهران و واشنگتن عنوان شده است. بنا به این گزارش، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، اعلام کرده است که قزاقستان به‌طور رسمی آمادگی خود را برای دریافت و نگهداری ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران ابراز کرده است. وی در گفت‌وگویی با روزنامه فایننشال تایمز تاکید کرد که این موضوع در جریان دیدار اخیر وی با قاسم جومارت توکایف، رئیس‌جمهور قزاقستان در آستانه مطرح شده و مقام‌های قزاقی نسبت به ایده نگهداری این مواد در چارچوب نظارت‌های آژانس اعلام آمادگی کرده‌اند.

تهدیدهای وزیر جنگ
در میانه این تحولات، رئیس پنتاگون همچنان به ارسال سیگنال‌های متناقض درباره وضعیت آتش‌بس میان ایران و آمریکا ادامه می‌دهد. بنا به گزارش الجزیره، پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده آمریکا روز شنبه طی اظهاراتی بی‌اساس مدعی شد که ارتش این کشور از توان و ذخایر تسلیحاتی کافی برای ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران برخوردار است. هگست که در سنگاپور به سر می‌برد، اعلام کرد ایالات متحده در صورت نیاز «کاملا آماده» ازسرگیری جنگ و عملیات نظامی علیه ایران است. وی در اظهاراتی مدعی شد: «اگر شرایط ایجاب کند، توان بازگشت به عملیات را داریم و از این نظر محدودیتی وجود ندارد.» رئیس پنتاگون همچنین ساعاتی بعد و در نشستی خبری عنوان کرد که رئیس‌جمهور آمریکا توافقی را با ایران امضا نخواهد کرد، مگر اینکه به نفع آمریکا باشد. وزیر جنگ ایالات متحده افزود: «مذاکرات با طرف ایرانی سازنده بوده است و رئیس‌جمهور مشتاق است از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای جلوگیری کند.» وی در ادامه عنوان کرد که اهداف کشورش در مورد ایران تغییر نکرده است.

کشمکش بر سر تنگه هرمز
بدیهی است که تنگه استراتژیک هرمز یکی از مفاد مهم هرگونه توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن تلقی می‌شود. با این همه، چنین به نظر می‌رسد که پیچیدگی‌ها در این زمینه نیز همچنان به قوت خود باقی‌ست. در همین رابطه و بنا به گزارش النهار، همزمان با تنش‌های امنیتی فزاینده در خاورمیانه روزنامه وال‌استریت ژورنال به نقل از برخی مقامات مدعی هماهنگی میان ارتش آمریکا و تعدادی از کشتی‌ها برای عبور از تنگه هرمز شد. این روزنامه افزود که تعدادی از کشتی‌ها پس از خاموش کردن دستگاه ردیابی خود توانستند از تنگه هرمز عبور کنند.

در عین حال، چند سازمان بزرگ اقتصادی و انرژی جهان از جمله صندوق بین‌المللی پول و آژانس بین‌المللی انرژی، در بیانیه‌ای مشترک درباره پیامدهای ادامه مسدود ماندن تنگه هرمز هشدار دادند. بنا به گزارش الجزیره، رؤسای صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی، آژانس بین‌المللی انرژی و سازمان تجارت جهانی در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند که ذخایر جهانی نفت به دلیل اختلال گسترده در انتقال محموله‌های عبوری از تنگه هرمز، با سرعتی بی‌سابقه در حال کاهش است. در ادامه این بیانیه آمده است: «چنانچه حرکت ناوگان دریایی در این آبراه کلیدی به روال عادی بازنگردد، کاهش سریع و مداوم ذخایر جهانی نفت، آن هم در آستانه اوج تقاضای تابستانه در نیم‌کره‌شمالی، به عنوان خطری فزاینده، امنیت انرژی، ثبات بازارها و در ابعادی وسیع‌تر، توان تاب‌آوری اقتصاد جهانی را به شدت تهدید خواهد کرد.» در پایان، چنین به نظر می‌رسد که پایان تنش‌ها در خاورمیانه بنا نیست به آسانی محقق شود و می‌توان انتظار داشت که اوضاع هر لحظه بار دیگر از کنترل خارج شود. با این همه،‌ باید منتظر ماند و دید که طی روزهای آتی این معادله پیچیده چه سرانجامی خواهد داشت.