جهان در آستانه آشوب؛ چرا دیدار ترامپ و شی بی‌نتیجه است؟

بی‌اعتمادی راهبردی میان واشنگتن و پکن، رقابت‌های ژئوپلیتیکی و محدودیت‌های سیاسی دو رهبر باعث شده دیدار ترامپ و شی نتواند به راه‌حلی برای بحران‌های فزاینده جهانی منجر شود.
فایننشال تایمز با انتشار گزارشی نوشت: «من به‌تازگی پس از نزدیک به سه ساعت جلسه توجیهی و گفت‌وگو با رئیس‌جمهوری و نهادهای اطلاعاتی و امنیتی، از جلسه خارج شدم. در ۵۰ سال زندگی‌ام، به‌ندرت چنین احساس سرگیجه‌ای را تجربه کرده‌ام؛ سرگیجه‌ای ناشی از شدت و وخامت بحران‌ها در خاورمیانه و اوکراین و همچنین دیوانگی که جهان را به سوی آشوب سوق می‌دهد».

این عبارات «گیوم لاکروآ»، سیاستمدار فرانسوی، در اواخر هفته گذشته بود. او تنها کسی نیست که نگران شرایط حاکم است. طی هفته‌های اخیر، هشدارهای بسیاری درباره خطر وقوع جنگ از پایتخت‌های اروپایی به گوش رسیده. زنگ‌های هشدار درباره خطرات هوش مصنوعی که از سیلیکون‌ولی به صدا درآمده، در سراسر جهان شنیده شده است. بحران انرژی در حال شکل‌گیری است و بازارهای اوراق قرضه نیز احتمال وقوع بحران بدهی را مخابره می‌کنند.

جهان در یکی از پرتنش‌ترین مقاطع خود قرار دارد. از نظر نظری، چنین شرایطی می‌تواند دیدار قریب‌الوقوع رهبران دو کشور قدرتمند جهان را به فرصتی مهم تبدیل کند. دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ در این هفته موضوعات بسیاری برای گفت‌وگو دارند: جنگ‌ها، انرژی، هوش مصنوعی، تجارت، تایوان و حتی پروژه سالن رقص کاخ سفید.

با این حال، بی‌اعتمادی عمیق میان آمریکا و چین و محدودیت‌های شخصیتی و سیاسی دو رهبر، احتمال دستیابی به پیشرفت واقعی در مسائل کلیدی را بسیار کاهش می‌دهد.

تجارت؛ متغیری کلیدی در مناقشه چین و آمریکا
این نشریه در ادامه آورد: یکی از دلایل اصلی ادامه رقابت محتاطانه آمریکا و چین ــ بدون همکاری جدی در موضوعاتی که منافع مشترک دارند ــ مناقشه مداوم آنها بر سر تجارت است.

زمانی که پکن برای نخستین‌بار در واکنش به تعرفه‌هایی که ترامپ در دوم آوریل ۲۰۲۵ اعلام کرد، دست به اقدام متقابل زد، واشنگتن این واکنش را کم‌اهمیت جلوه داد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا ــ که علاقه زیادی به استفاده از استعاره‌های قمار دارد ــ مدعی شد چین با «یک جفت دو» وارد بازی پوکر شده است. اما در واقع، محدودیت‌هایی که چین بر صادرات عناصر نادر خاکی و مواد معدنی حیاتی اعمال کرد، بیشتر شبیه یک «استریت فلاش» در بازی پوکر بود. خطوط تولید صنایع کلیدی آمریکا تنها در چند هفته با مشکل مواجه شدند.

آمریکا و چین در اکتبر ۲۰۲۵ در کره جنوبی آتش‌بس تجاری امضا کردند که ممکن است در واشنگتن تمدید شود. با این حال، تبادل ضربات در حوزه تجارت باعث افزایش بی‌اعتمادی میان دو طرف شد. اکنون پکن و واشنگتن هر دو نسبت به هرگونه همکاری‌ای محتاط هستند، زیرا بیم دارند طرف مقابل در آینده از آن علیه آنها استفاده کند.

با از بین رفتن کامل اعتماد متقابل، احتمال همکاری موثر آمریکا و چین برای مقابله با تهدیدهای فرامرزی مانند هوش مصنوعی خارج از کنترل یا تغییرات اقلیمی بسیار اندک است.

هوش مصنوعی؛ چالش جدید دو رقیب
شرکت‌های پیشرو هوش مصنوعی در آمریکا خواستار رویکرد مشترک واشنگتن و پکن برای تنظیم مقررات این فناوری شده‌اند. بسنت می‌گوید دو کشور به‌تازگی درباره آغاز گفت‌وگوی مرتبط با هوش مصنوعی توافق کرده‌اند. اما این مذاکرات به دلیل رقابت ذاتی میان واشنگتن و پکن با محدودیت‌های جدی مواجه خواهد بود. ترامپ همچنان تاکید دارد: «ما در هوش مصنوعی از چین جلوتر هستیم» و می‌گوید می‌خواهد «شرایط همین‌طور باقی بماند، زیرا هر کس در هوش مصنوعی پیروز شود، پیروز میدان خواهد بود».

از سوی دیگر، چین نسبت به درخواست‌های آمریکا برای همکاری در حوزه هوش مصنوعی بدبین است و آن را تلاشی برای تثبیت برتری محدود واشنگتن در یکی از تعیین‌کننده‌ترین فناوری‌های آینده می‌داند. رسانه‌های رسمی چین نیز در مقالات اخیر خود بیشتر بر تهدیدهای احتمالی هوش مصنوعی برای تداوم حاکمیت حزب کمونیست تمرکز کرده‌اند، نه صرفاً خطرات آن برای بشریت.

ترامپ معمولا هر ایده‌ای را که با آن موافق نیست، «یک فریب» می‌خواند. او همین واژه را درباره تهدیدهای ناشی از هوش مصنوعی و همچنین تغییرات اقلیمی به کار برده است. رئیس‌جمهور آمریکا در مقابل، بر استفاده از منابع گسترده نفت و گاز این کشور برای تحقق «سلطه انرژی آمریکا» تاکید کرده و از خروج خود از توافق اقلیمی پاریس و «ده‌ها توافق اقلیمی بین‌المللی دیگر» استقبال کرده است.

این سیاست به چین اجازه داده برتری خود را در صنایع زیربنایی انرژی‌های تجدیدپذیر، از جمله باتری‌ها، پنل‌های خورشیدی، توربین‌های بادی و خودروهای برقی، تثبیت کند.

چین وارد بحران خلیج فارس نمی شود
هر دو کشور از بحران تامین انرژی ناشی از جنگ در خاورمیانه آسیب می‌بینند. چین در گذشته تلاش‌هایی برای میانجیگری در خاورمیانه انجام داده و یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان نفت این منطقه است.

اما حتی اگر آمریکا خواهان کمک پکن برای پایان دادن به درگیری‌ها باشد ــ که احتمال آن چندان زیاد نیست ــ شی جین‌پینگ دلیلی ندارد وارد بحرانی شود که ترامپ در خلیج فارس ایجاد کرده است.

دامنه همکاری آمریکا و چین درباره جنگ اوکراین نیز حتی محدودتر است. پکن همچنان نقش مهمی در حفظ اقتصاد روسیه ایفا می‌کند.

درس‌های پکن از جنگ اوکراین
به جای ایفای نقش میانجی صلح، همچنان این خطر وجود دارد که چین با حمله یا محاصره تایوان، سومین درگیری بزرگ جهانی را آغاز کند. آمریکا در بحران ایران با دشواری‌هایی روبه‌رو شده و ذخایر تسلیحاتی این کشور کاهش یافته است. برخلاف جو بایدن، ترامپ ایده دفاع نظامی آمریکا از تایوان را کم‌رنگ کرده است.

این وضعیت ممکن است وسوسه شی جین‌پینگ برای اقدام سریع‌تر را افزایش دهد. با این حال، رهبر چین همچنین شاهد بوده که آمریکا و روسیه در پیروزی در جنگ علیه کشورهای ضعیف‌تر با مشکلات جدی مواجه شده‌اند؛ موضوعی که ممکن است او را به جای اقدام نظامی، به سمت افزایش فشار سیاسی بر تایوان سوق دهد.

ترامپ و شی هر دو به تشریفات و نمایش‌های سیاسی علاقه دارند. در واشنگتن مراسم‌های باشکوه فراوانی برگزار خواهد شد، اما احتمالا گفت‌وگوهای جدی درباره مسائل حیاتی جهان محدود خواهد بود.

این دیدار، معادل مدرن نشست «ریکیاویک» میان رونالد ریگان و میخائیل گورباچف در سال ۱۹۸۶ نخواهد بود؛ نشستی که در جریانش دو رهبر درباره خلع سلاح هسته‌ای گسترده گفت‌وگو کردند و چشم‌اندازی برای پایان جنگ سرد شکل گرفت.

ترامپ و شی نمایندگان دو کشور رقیب هستند، اما متاسفانه هر دو رهبر ضعف‌های مشابهی دارند؛ خودشیفتگی، ملی‌گرایی و محدود بودن افق دید. جهان به رهبرانی با نگاه دوراندیشانه نیاز دارد؛ اما آنچه امروز در دسترس است، چنین چیزی نیست.