طرح «خانواده میزبان» چه تبعاتی بر سلامت روان کودکان بی‌سرپرست دارد؟

سازمان بهزیستی کشور در ایام جنگ تحمیلی با اجرای طرح‌هایی شرایط حضور کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست را برای امنیت روانی و سلامت آنها در محیط خانواده فراهم کرد. یکی از این طرح‌ها «خانواده میزبان» بود که پیش از این نیز در کشور اجرا شده بود، اما در دوره جنگ با گستردگی بیشتری از سر گرفته شد. در این میان برخی‌ افراد به دلیل تبعات پیوند عاطفی ایجادشده میان کودک و خانواده میزبان، ایراداتی به آن وارد کردند.

حمیدرضا الوند- مدیرکل دفتر امور کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور در این باره اظهار کرد: مهم‌ترین اتفاقی که در حوزه مراقبت خانواده‌محور رخ داد، توسعه طرح میزبان بود؛ طرحی که شیوه‌نامه آن از سال ۱۴۰۲ با ابلاغ وزیر دادگستری در کشور اجرایی شد و اجرای آن ارتباطی به جنگ ندارد، چراکه تا پیش از آغاز جنگ، در مجموع حدود ۵۰۰ کودک در کشور در قالب طرح میزبان به خانواده‌ها سپرده شده بودند، اما با آغاز بحران، توسعه این طرح به‌صورت جدی در دستور کار قرار گرفت به طوریکه در جنگ ۵۵۰ کودک به میزبانی خانواده‌ها داده شدند.

وی در پاسخ به این سوال که پیوند عاطفی میان کودک و خانواده میزبان، در صورت جدایی، به سلامت روان کودک آسیب نمی‌زند؟، درخصوص برخی نگرانی‌های مطرح‌شده در افکار عمومی می‌گوید: بسیاری از مردم به‌صورت عامیانه این سؤال را مطرح می‌کنند که آیا ایجاد پیوند عاطفی میان کودک و خانواده میزبان، در صورت جدایی بعدی، به سلامت روان کودک آسیب وارد نمی‌کند؟ پاسخ این است که حتی اگر کودک فقط یک روز در یک خانواده واقعی حضور داشته باشد، باز هم این وضعیت بهتر از آن است که مدت طولانی در یک مرکز شبانه‌روزی زندگی کند؛ چراکه یکی از اصلی‌ترین کارکردهای خانواده، انتقال عواطف، تعاملات احساسی و مفاهیم عاطفی و عاشقانه است. دقیقاً به همین دلیل است که تیم‌های حرفه‌ای سازمان بهزیستی، در دوره‌های آموزش عمومی و تخصصی به خانواده‌های میزبان آموزش می‌دهند که چگونه روابط عاطفی را مدیریت کنند و از همان ابتدا نیز به آن‌ها اعلام می‌شود که این کودک هر زمان خانواده واجد شرایط فرزندخواندگی دائم برایش پیدا شود، از این خانواده جدا خواهد شد و به خانواده دائمی دیگری منتقل می‌شود.

الوند خاطرنشان می‌کند: با این حال، کودک از دل یک خانواده وارد خانواده دیگری می‌شود، نه اینکه دوباره به مرکز بازگردد و همین مسئله مزایای تربیتی و روانی بسیار مهمی برای کودک به همراه دارد. مدیریت این روابط عاطفی نیز به‌صورت مستمر توسط مشاوران، مددکاران و کارشناسان تخصصی حوزه میزبان انجام می‌شود و خانواده‌ها دائماً آموزش‌های لازم را دریافت می‌کنند.

مدیرکل دفتر امور کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر نظارت‌های مستمر در طرح میزبان یادآور می‌شود: خانواده‌های میزبان هر روز از طریق سامانه‌های خوداظهاری، تماس‌های تلفنی، ارتباطات مجازی و بازدیدهای حضوری توسط کارشناسان ما رصد می‌شوند؛ در حالیکه حتی در برخی مدل‌های دیگر مانند فرزندخواندگی دائم یا سرپرستی موقت، این حجم از نظارت مستمر وجود ندارد. دلیل این حساسیت نیز حفظ مصلحت و امنیت کودک است، چراکه متولی اصلی امنیت و منافع عالیه کودک، سازمان بهزیستی است.