

.jpg)
تحرکات تازه در پایانه نفتی خارک، احتمال شکلگیری کاروان نفتکشهای ایرانی و تشدید محدودیتهای دریایی واشنگتن، صادرات نفت ایران را وارد مرحلهای حساس کرده است؛ مرحلهای که پیامدهای آن میتواند فراتر از اقتصاد ایران، بازار جهانی انرژی و امنیت خلیج فارس را تحت تأثیر قرار دهد.
گروه اقتصاد بینالملل | پایگاه خبری اقتصاد ایران
گزارشهای منتشرشده در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ از آمادهسازی بیش از ۱۴ نفتکش ایرانی در جزیره خارک برای حرکت احتمالی به سمت آبهای آزاد و بازارهای صادراتی حکایت دارد؛ اقدامی که در صورت تحقق، میتواند به یکی از مهمترین آزمونهای عملیاتی محاصره دریایی آمریکا علیه صادرات نفت ایران تبدیل شود.
بر اساس گزارش یورونیوز و اطلاعات منتشرشده از سوی منابع ردیابی کشتیرانی، تعدادی از نفتکشها در پایانه خارک آماده حرکت شدهاند و برای برخی از آنها خدمه تعیین شده و پرچم ایران به اهتزاز درآمده است. مقصد احتمالی این کاروان، مسیرهای منتهی به دریای عمان و بازارهای آسیایی، بهویژه چین، عنوان شده است.
با این حال، تاکنون حرکت قطعی و عبور موفق این تعداد نفتکش از محدوده محاصره بهطور مستقل تأیید نشده و گزارشها بیشتر از مرحله آمادهسازی و احتمال اجرای عملیات حکایت دارند.
خارک؛ شاهرگ راهبردی اقتصاد نفتی ایران
جزیره خارک در شمال خلیج فارس، مهمترین پایانه صادرات نفت خام ایران محسوب میشود. بخش عمده صادرات نفت کشور از طریق این پایانه انجام میشود و زیرساختهای ذخیرهسازی و بارگیری آن نقشی تعیینکننده در تأمین درآمدهای ارزی کشور دارند.
بر اساس گزارش یورونیوز، حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران از مسیر خارک انجام میشود. ظرفیت ذخیرهسازی این پایانه نیز حدود ۳۰ میلیون بشکه برآورد شده است.
به همین دلیل، هرگونه اختلال در فعالیت این پایانه میتواند به کاهش درآمدهای نفتی، افزایش فشار بر منابع ارزی و محدودتر شدن توان اقتصادی دولت منجر شود.
انتقال نفت میان دو نفتکش؛ نشانهای از تلاش برای تداوم صادرات
در کنار اخبار مربوط به آمادهسازی کاروان نفتکشها، گزارشهایی نیز از انتقال محموله نفت خام ایران میان دو شناور در آبهای نزدیک خارک منتشر شده است.
بر اساس گزارشی که بلومبرگ منتشر کرده و ایرانوایر جزئیات آن را بازتاب داده است، حدود ۲۰۰ هزار بشکه نفت خام ایران در یک عملیات انتقال کشتیبهکشتی از نفتکش تحریمشده Olym به شناور Hao Fan منتقل شده است.
این عملیات در شرایطی انجام شده که ایالات متحده دامنه اجرای محدودیتهای دریایی خود را گسترش داده و نسبت به برخورد با شناورهای دریافتکننده محمولههای نفتی ایران هشدار داده است.
البته هنوز مشخص نیست محموله منتقلشده توانسته است از محدوده محدودیتهای دریایی عبور کند و به مقصد صادراتی برسد یا خیر.
واشنگتن حلقه محدودیتها را تنگتر میکند
همزمان با تحرکات نفتکشها، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در ۱۸ نوامبر اعلام کرد شناورهایی که در دریا محمولههایی را از کشتیهای مرتبط با بنادر یا سواحل ایران دریافت میکنند، ممکن است مشمول محدودیتهای محاصره دریایی شوند؛ حتی اگر خودشان وارد آبهای سرزمینی ایران نشده باشند.
بر اساس این دستورالعمل، نیروهای آمریکایی میتوانند شناورهای مشمول این محدودیتها را متوقف، بازرسی، تغییر مسیر داده یا توقیف کنند.
این تصمیم نشان میدهد واشنگتن صرفاً به کنترل مستقیم بنادر ایران اکتفا نکرده و تلاش دارد مسیرهای غیرمستقیم انتقال نفت، از جمله انتقال محموله میان نفتکشها در آبهای آزاد، را نیز محدود کند.
چین و معادله صادرات نفت ایران
چین بهعنوان یکی از مهمترین خریداران نفت ایران، در این معادله جایگاه ویژهای دارد. تداوم صادرات به بازارهای آسیایی برای تهران تنها یک موضوع تجاری نیست؛ بلکه با حفظ درآمدهای ارزی و کاهش فشار تحریمها ارتباط مستقیم دارد.
در صورت موفقیت ایران در عبور نفتکشها از محدودیتهای دریایی، امکان احیای بخشی از جریان صادرات نفت فراهم خواهد شد. در مقابل، شکست این تلاش میتواند فشار بیشتری بر ذخایر نفتی، درآمدهای ارزی و ظرفیت مالی کشور وارد کند.
هشدار درباره گسترش بحران به زیرساختهای انرژی منطقه
همزمان با انتشار اخبار مربوط به کاروان نفتکشها، برخی چهرهها و رسانههای نزدیک به جریانهای نظامی در ایران نسبت به پیامدهای هرگونه حمله به نفتکشهای ایرانی هشدار دادهاند.
در یکی از موضعگیریهای بازتابیافته در رسانههای بینالمللی، احتمال گسترش واکنشها به تأسیسات انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس مطرح شده است.
چنین سناریویی، در صورت تبدیل شدن به رویارویی نظامی، میتواند امنیت انرژی منطقه را با تهدید جدی مواجه کند. با توجه به وابستگی بازار جهانی به مسیرهای انتقال نفت از خلیج فارس و تنگه هرمز، افزایش تنش در این منطقه احتمالاً هزینه بیمه دریایی، حملونقل و ریسک عرضه انرژی را افزایش خواهد داد.
سه سناریوی پیش روی صادرات نفت ایران
۱. عبور موفق نفتکشها و احیای صادرات
در این سناریو، ایران میتواند بخشی از محدودیتهای صادراتی را پشت سر بگذارد و جریان درآمدهای نفتی خود را تا حدودی احیا کند. چنین اتفاقی میتواند پیام مهمی به بازارهای انرژی و بازیگران بینالمللی ارسال کند.
۲. جلوگیری آمریکا از حرکت نفتکشها
در صورت ممانعت نیروهای آمریکایی از حرکت شناورها، فشار بر اقتصاد نفتی ایران افزایش مییابد و احتمال تشدید محدودیتها و اقدامات متقابل نیز وجود خواهد داشت.
۳. تبدیل محاصره دریایی به بحران منطقهای
خطرناکترین سناریو، وقوع برخورد نظامی و گسترش آن به زیرساختهای انرژی منطقه است. در چنین شرایطی، موضوع از اختلاف بر سر صادرات نفت ایران فراتر میرود و میتواند امنیت عرضه انرژی در سطح بینالمللی را تحت تأثیر قرار دهد.
آیا ۱۴ نفتکش میتوانند معادله را تغییر دهند؟
آنچه در خارک در حال وقوع است، صرفاً موضوع آمادهسازی چند شناور برای انتقال نفت نیست؛ بلکه بخشی از یک تقابل گستردهتر بر سر درآمدهای نفتی، امنیت انرژی و قدرت اقتصادی ایران است.
با این حال، گزارش رادیو اروپای آزاد (RFE/RL) در ۲۰ نوامبر به نقل از تحلیلگر مؤسسه Kpler تأکید میکند که هنوز نمیتوان آمادهسازی نفتکشها را نشانه آغاز قطعی عملیات شکستن محاصره دانست. بر اساس این گزارش، حدود ۲۰ نفتکش در نزدیکی خارک شناسایی شدهاند، اما بیشتر آنها همچنان در وضعیت انتظار قرار دارند.
بنابراین، روزهای آینده برای مشخص شدن سرنوشت این تحرکات اهمیت تعیینکنندهای خواهد داشت.
برای اقتصاد ایران، تداوم صادرات نفت به معنای حفظ یکی از مهمترین منابع درآمد ارزی است و برای اقتصاد جهانی، هرگونه تشدید تقابل در مسیرهای انتقال انرژی میتواند هزینههای تازهای به همراه داشته باشد.
۱۴ نفتکش در خارک؛ آزمونی برای صادرات نفت ایران، اراده آمریکا و آینده امنیت انرژی در خلیج فارس.
منابع و مآخذ قابل استناد
1. یورونیوز فارسی – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶آمادهباش نفتکشها در خارک برای شکستن محاصره آمریکا.مطالعه گزارش یورونیوز
2. رادیو اروپای آزاد (RFE/RL) – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶بررسی تلاش ایران برای شکستن محاصره دریایی و وضعیت درآمدهای نفتی.مطالعه گزارش
3. رویترز – ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶تشدید محدودیتهای آمریکا علیه انتقال نفت ایران میان شناورها.مطالعه گزارش رویترز
4. IranWire – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶گزارش انتقال ۲۰۰ هزار بشکه نفت ایران میان دو نفتکش.مطالعه گزارش
5. Euronews International – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶Iran readies tanker convoy at Kharg Island to test US oil blockade.مطالعه گزارش انگلیسی
ایران - تهران
09383147973
(3).jpg)





