معمای تامین سوخت در غیاب خاورمیانه

کمبود سوخت جت در اروپا مشکلات فراوانی را به وجود آورد. به دنبال تداوم این مشکل، تلاش برای پیدا کردن جایگزین سرعت گرفت و بازارهای سوخت جت به منابع حوضه اقیانوس اطلس روی آوردند.
با بسته شدن تنگه هرمز در اوایل سال ۲۰۲۶، صادرات سوخت خاورمیانه به‌ویژه سوخت جت و دیزل به شدت سقوط کرده و بازارهای جهانی، مخصوصا اروپا با کمبود جدی و افت ذخایر مواجه شده‌اند. برای جبران این خلا بزرگ، بار تامین سوخت به دوش مناطقی مثل آمریکا و نیجریه افتاده است. اما از آنجا که بازار انرژی پیش از این وابستگی زیادی به این گذرگاه داشت، زنجیره تامین اکنون تحت فشار شدیدی قرار گرفته است.

سقوط آزاد صادرات سوخت جت و افت ذخایر اروپا
آن‌طور که آژانس بین‌المللی انرژی گزارش داده، خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز صادرات خالص سوخت جت داشت و به عنوان بزرگترین منبع تامین سوخت هوانوردی در بازارهای بین‌المللی شناخته می‌شد. از این رو، بسته شدن تنگه هرمز در اواخر فوریه سهم قابل‌توجهی از عرضه جهانی سوخت جت را از بازار خارج کرد، طوری که صادرات در ماه آوریل به تنها ۷۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد.

تاثیر این امر در مناطق واردکننده، بیش از همه در کشورهای اروپایی عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) محسوس بوده است؛ منطقه‌ای که در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط واردات حدود ۵۵۰ هزار بشکه در روز را به ثبت رسانده بود و خاورمیانه حدود ۶۰ درصد از آن را تامین می‌کرد. محموله‌های سوخت جت ورودی از خاورمیانه به اروپا از ۳۳۰ هزار بشکه در روز در ماه مارس به تنها ۶۰ هزار بشکه در روز در ماه آوریل افت کرد. مجموع واردات خالص نسبت به سال گذشته نزدیک به ۱۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت که این امر موجب شد سطح موجودی ذخایر آمستردام-روتردام-آنتورپ به پایین‌تر از کمترین میزان خود در پنج سال گذشته برسد.

جبران کمبودها توسط آمریکا و آفریقا
تامین‌کنندگان جایگزین برای پر کردن این شکاف وارد عمل شده‌اند. ایالات متحده از یک واردکننده خالص در آوریل ۲۰۲۵ به یک صادرکننده خالص در اوایل سال ۲۰۲۶ تبدیل شد. فعالیت پالایشگاه‌ها، تولید سوخت جت را به بالاترین سطح در چند سال اخیر رساند و صادرات به اروپا نزدیک به ۱۲۰ هزار بشکه در روز نسبت به ماه قبل افزایش یافت. صادرات غرب آفریقا نیز با جهشی قابل‌توجه به ۱۴۵ هزار بشکه در روز یعنی بیش از دو برابر میانگین سه ماهه قبل رسید.

با این حال، صادرات خالص کشورهای آسیایی عضو OECD در سطح ۱۰ هزار بشکه در روز ثابت ماند. چراکه دولت‌ها برای حفظ این محصول کمیاب در داخل کشور، صادرات خود را محدود کردند. هم‌زمان، صادرات روسیه که در اوایل سال به طور متوسط ۴۰ هزار بشکه در روز بود، به صفر رسید و کمبود عرضه در شرق کانال سوئز را تشدید کرد.

با توجه به کاهش سریع موجودی ذخایر اروپا و تداوم قطعی بخش عمده‌ای از جریان صادرات خاورمیانه، ایالات متحده و نیجریه، به عنوان زنجیره‌های تامینی که اکنون این بار را به دوش می‌کشند، در حال تلاش برای پوشش شکاف بسیار بزرگتری هستند که پیش‌تر تنها از طریق یک گذرگاه یعنی تنگه هرمز تامین می‌شد. در غیاب یک راه‌حل کوتاه‌مدت برای وضعیت تنگه هرمز، بازگشت به تعادل زمان‌بر خواهد بود.